Lễ lên đèn là gì? Cách làm trong đám cưới miền Nam
Lễ lên đèn là gì, vì sao nhà trai mang đôi đèn cầy long phụng, ai thắp, thắp lúc nào và những điều hai nhà nên thống nhất trước ngày cưới.

Lễ lên đèn là nghi thức thắp đôi đèn cầy (nến) long phụng trên bàn thờ gia tiên nhà gái, thường gặp trong đám hỏi và đám cưới miền Nam. Đôi đèn do nhà trai mang sang trong mâm lễ. Thắp đèn là để báo với tổ tiên và mời ông bà về chứng giám cho hai người nên duyên.
Ở miền Bắc, lễ gia tiên trong đám cưới thường thắp hương trên bàn thờ có sẵn trong nhà. Đôi đèn long phụng do nhà trai mang sang là nét hay gặp ở miền Nam, nên nhà nào có một bên ở Nam, một bên ở Bắc thì nên bàn trước chuyện này. Bài dưới đây giải thích lễ lên đèn là gì, ai chuẩn bị, ai thắp và làm vào lúc nào.
Ý nghĩa của lễ lên đèn
Trong đám cưới Nam Bộ xưa, đôi đèn cầy là lễ vật không thể thiếu. Theo một bài của báo Thanh Niên về đám cưới người Nam Bộ, ánh đèn được thắp lên để soi đường cho tổ tiên về chứng giám. Lên đèn trên bàn thờ nhà gái cũng là cách hai họ công nhận cuộc hôn nhân này trước ông bà.
Đèn luôn đi thành đôi, một cây khắc rồng, một cây khắc phượng. Nhiều nhà xem đó là hình ảnh của hai vợ chồng. Màu thường dùng là đỏ.
Lễ lên đèn hay đi liền với nghi thức "thượng đăng bái đường": lên đèn trên bàn thờ, rồi cô dâu chú rể lạy gia tiên và lạy cha mẹ. "Thượng đăng" là cách nói Hán Việt của lên đèn.
Lễ lên đèn làm lúc nào
Theo trang Ngôi Sao của VnExpress, lễ lên đèn chỉ làm một lần, có thể trong lễ ăn hỏi (đám hỏi) hoặc trong ngày đón dâu. Mỗi nhà một cách:
- Có nhà lên đèn ngay trong đám hỏi, sau khi nhà gái nhận mâm lễ. Đến ngày cưới, nhà gái tự chuẩn bị đèn thắp trên bàn thờ.
- Có nhà để đến ngày rước dâu mới lên đèn, trước khi cô dâu theo nhà trai về.
Không có cách nào là duy nhất đúng. Hai bên nên hỏi người lớn trong nhà xem quê mình quen làm thế nào. Nếu đám hỏi và đám cưới cách nhau vài tháng, càng nên chốt sớm để nhà trai biết mua đèn cho lễ nào. Mâm lễ trong đám hỏi có những gì thì xem thêm Lễ ăn hỏi gồm những gì.
Ai chuẩn bị, ai thắp đèn
Nhà trai chuẩn bị đèn
Nhà trai mua đôi đèn cầy long phụng, đặt trong mâm lễ (tráp) mang sang nhà gái. Đèn bán sẵn ở các tiệm đồ cưới, có nhiều cỡ.
Nhà gái chuẩn bị chân đèn
Nhà gái lo đôi chân đèn trên bàn thờ. Vì đèn do nhà trai mua còn chân đèn do nhà gái có sẵn, hai nhà nên thống nhất kích cỡ trước. Đèn to quá thì không cắm vừa, nhỏ quá thì đứng không vững.
Người thắp đèn
Tùy nhà. Thường là bố cô dâu hoặc một người đàn ông lớn tuổi đại diện họ nhà gái thắp hương, lên đèn và khấn. Có nơi để chú rể lên đèn, có nơi cô dâu chú rể cùng thắp dưới sự hướng dẫn của người chủ lễ. Hai bạn chỉ cần hỏi trước để không lúng túng khi đứng trước bàn thờ.
Trình tự lễ lên đèn ở nhà gái
Lên đèn ở nhà gái thường theo thứ tự sau. Tùy địa phương, thứ tự có thể khác.
Bước 1. Nhà trai trao lễ
Đại diện nhà trai trình bày lý do, trao mâm lễ. Nhà gái nhận lễ, mở mâm và đặt lễ vật lên bàn thờ, trong đó có đôi đèn.
Bước 2. Lên đèn và thắp hương
Người được chọn đốt đôi đèn cầy, cắm vào chân đèn hai bên bàn thờ, rồi thắp hương.
Bước 3. Khấn báo gia tiên
Người chủ lễ nhà gái khấn, báo với tổ tiên rằng con cháu trong nhà đã có nơi có chốn và xin ông bà phù hộ.
Bước 4. Cô dâu chú rể lạy gia tiên, chào cha mẹ
Cô dâu chú rể lạy trước bàn thờ, sau đó chào cha mẹ và họ hàng, mời trà người lớn. Có nhà kèm phần trao quà hoặc trang sức cho cô dâu ngay sau đó.
Thắp đèn đến lúc nào, tắt đèn ra sao thì mỗi nhà một kiểu. Phần này cứ hỏi người lớn trong nhà.
Những điều hai nhà nên thống nhất trước
Trước ngày lễ một hai tuần, hai bên nên nói chuyện với nhau mấy việc nhỏ này:
- Lên đèn trong đám hỏi hay ngày cưới, hay cả hai.
- Nhà trai mua đèn cỡ nào cho vừa chân đèn nhà gái.
- Ai lên đèn, ai khấn bên nhà gái.
- Giờ lên đèn, nhất là khi nhà có xem giờ tốt.
Lễ lên đèn khác với thắp nến trên sân khấu tiệc
Ở nhà hàng, nhiều tiệc cưới có phần cô dâu chú rể thắp nến hoặc rót rượu trên sân khấu. Đó là một tiết mục của tiệc, do người dẫn chương trình điều phối. Lễ lên đèn thì làm trước bàn thờ gia tiên, có người lớn chủ lễ và mang ý nghĩa báo với tổ tiên. Hai phần có thể cùng có trong một đám cưới mà không trùng nhau.
Ghi mốc lễ lên đèn trên thiệp
Lễ lên đèn thường chỉ có gia đình và họ hàng gần chứng kiến. Nhưng khách được mời đến nhà gái buổi sáng vẫn cần biết lúc nào làm lễ, để đến kịp chứ không đến khi lễ đã xong.
Trên Hỷ Thiệp, mỗi sự kiện có lịch trình riêng, tối đa 8 mốc giờ. Ví dụ với Lễ Vu Quy ở nhà gái:
- 8:00 Nhà trai đến
- 8:15 Trao lễ
- 8:30 Lễ lên đèn và lễ gia tiên
- 9:30 Rước dâu
Khách mở thiệp thấy ngay mốc nào mình cần có mặt. Lễ gia tiên ở nhà trai khi đón dâu về thì ghi vào lịch trình Lễ Thành Hôn trên cùng thiệp.
Sau lễ lên đèn và lễ gia tiên, nhiều nhà làm tiếp lễ hợp cẩn và trao nhẫn, xem ở bài Lễ hợp cẩn và trao nhẫn cưới. Thứ tự đầy đủ các lễ trong ngày cưới có ở Các lễ trong đám cưới người Việt.
Khi hai nhà đã chốt giờ lễ, tạo thiệp trên Hỷ Thiệp và ghi mốc lên đèn vào lịch trình. Tạo và xem trước đều miễn phí, ưng rồi mới trả phí một lần để gửi khách.